Voorgesteld Wapenhandeldecreet leeft op gespannen voet met het internationaal recht
De Vlaamse Regering heeft een nieuw ontwerp van wapenhandeldecreet klaar. IPIS en Amnesty International waarschuwen dat het voorstel de controle op internationale wapenhandel aanzienlijk verzwakt en niet voldoet aan de internationale verplichtingen van Vlaanderen. Beide organisaties roepen parlementsleden op om de tekst grondig te herwerken.
“Voor IPIS en Amnesty staat één principe centraal: staten moeten wapentransfers tegenhouden wanneer er een duidelijk risico bestaat dat ze bijdragen aan ernstige mensenrechtenschendingen of schendingen van het internationaal recht. Uit onze analyse blijkt dat het nieuwe decreet dat net bemoeilijkt, onder meer door tal van transacties vrij te stellen van controle,” zegt Filip Reyniers, directeur van IPIS.
“We gingen er van uit dat de Raad van State fundamentele bemerkingen zou hebben bij het voorontwerp,” zegt Reyniers. “Maar jammer genoeg is een toetsing aan internationaal recht en mensenrechten buiten beschouwing gebleven.”
Het advies van de Raad van State van 10 april 2026 komt inderdaad met een opmerkelijke disclaimer: “gelet op de complexiteit en de beschikbare tijd, kon er niet getoetst worden aan de internationale, supranationale en intergouvernementele regelingen die de internationale wapenhandel beheersen.”
“Die toetsing is essentieel. Het komt het parlement toe om zeer gronding na te gaan of dit decreet voldoet aan de internationale verplichtingen. Nu de Raad van State slechts beperkte houvast biedt, moeten Parlementsleden hun verantwoordelijkheid opnemen. De behandeling van het decreet in het parlement mag geen loutere formaliteit worden,” aldus de directeur van IPIS.
Minder controle, meer risico’s
Het ontwerp voorziet in een reeks versoepelingen ten opzichte van het huidige decreet. Zo worden in verschillende gevallen vergunningsplichten afgeschaft, onder meer bij transfers in het kader van internationale samenwerkingsprogramma’s. Hierdoor verdwijnt niet alleen de voorafgaande controle, maar vaak ook de rapportering achteraf.
Daarnaast wil de Vlaamse Regering soepelere regels, die vandaag al gelden binnen de Europese Unie, uitbreiden naar bepaalde niet-EU-landen. Dit roept ernstige vragen op over de naleving van het VN-Wapenhandelsverdrag en de Europese regels inzake wapenexport.
Een ander belangrijk probleem is de beperkte controle op waar Vlaamse wapens en componenten uiteindelijk terechtkomen. Omdat componenten vaak via internationale productieprocessen worden geïntegreerd in grotere systemen, is die controle vandaag al moeilijk. Het ontwerpdecreet dreigt die zwakte te verankeren door bijkomende vrijstellingen en een uitbreiding van algemene vergunningen.
“Vlaanderen kleedt zijn eigen controlebevoegdheid uit en zal minder zicht hebben op bepaalde transfers,” zegt Wies De Graeve, directeur van Amnesty International Vlaanderen. “Zo neemt het risico toe dat Vlaamse bedrijven – al dan niet onbewust – bijdragen aan ernstige mensenrechtenschendingen of zelfs tot oorlogsmisdaden, misdaden tegen de mensheid en genocide.”
“Vlaanderen kiest een pad dat op zeer gespannen voet staat met de internationale verplichtingen die voortkomen uit het VN-Wapenhandelsverdrag,” vult Filip Reyniers aan “Maar laksere regels veranderen helemaal niets aan de zorgplicht die bedrijven zelf moeten vervullen – voor bonafide bedrijven is deze versoepeling dus ook niet alleen maar goed nieuws. In de huidige geopolitieke context zou je zelfs kunnen zeggen dat de Vlaamse regering bedrijven net meer in de wind zet door zijn eigen verantwoordelijkheid te proberen ontlopen.”
Raad van State kaatst bal terug
Het advies van de Raad van State biedt volgens IPIS en Amnesty weinig geruststelling. Door “tijdsdruk en complexiteit” werd geen volledige toetsing uitgevoerd aan het internationale kader dat net centraal staat in dit dossier. “Dat betekent dat fundamentele vragen over de verenigbaarheid met het internationaal recht onbeantwoord blijven,” zegt Reyniers. “De Raad van State kaatst in feite de bal naar de wetgever. Het is aan het parlement om zijn rol ten volle op te nemen en ervoor te zorgen dat het decreet alleen wordt goedgekeurd indien het in lijn is met de internationale normen.”
Onverantwoorde transfers
“Als staat moet je onverantwoorde wapentransfers kunnen tegenhouden. Dit decreet creëert echter meer mazen in het net, net op een moment waarop de risico’s toenemen,” besluit De Graeve. “In een context van toenemende geopolitieke spanningen is minder controle een onverantwoorde keuze. België zegt vast te houden aan een op rechten gebaseerde internationale orde. Dat vereist dat controle op de handel in strategische goederen zoals wapens op een omzichtige en verantwoorde manier gebeurt. Het voorkomen van mensenrechtenschendingen en schendingen van het oorlogsrecht moet daarbij voorop staan. De huidige tekst voldoet daar niet aan.”
Achtergrond
Op 8 mei 2026, na advies van de Raad van State, keurde de Vlaamse Regering het ontwerp van decreet tot regeling van de in-, uit-, doorvoer en overbrenging van militaire goederen, civiele vuurwapens, essentiële onderdelen en munitie (Wapenhandeldecreet) goed. Het ontwerp van decreet werd eerder bekritiseerd door middenveldorganisaties. Ook het Vlaams Vredesinstituut publiceerde – op eigen initiatief – een advies over de tekst. Het ontwerp van decreet wordt ingediend bij het Vlaams Parlement. Daar zouden hoorzittingen worden georganiseerd.
In 2012 – bij het opstellen van het huidige wapenhandeldecreet – en in 2017 – bij de herziening van hetzelfde decreet – publiceerden IPIS en Amnesty International gezamenlijke adviezen. Beide organisaties onderlijnen dat wat voorligt een zorgwekkende achteruitgang is ten opzichte van het bestaande kader.
IPIS en Amnesty International voorzien de publicatie van een juridische analyse over het ontwerp van decreet en zullen die bezorgen aan de leden van het Vlaams Parlement.
Photo: Flemish Government headquarters on Martelarenplein in Brussels. Source: Leslie Sachs, CC-BY 2.0.
